Door te hoge temperaturen verslapt de concentratie, waardoor de kans op ongelukken toeneemt. Om op een gezonde manier te kunnen blijven werken bij hoge buitentemperaturen is het nodig om maatregelen te nemen. Gerard Heerkens, lid van de werkgroep hitte van de Vereniging voor de Bakkerij- en Zoetwarenindustrie (VBZ), vertelt hoe je met relatief eenvoudige ingrepen ook op warme dagen in bakkerijen het hoofd koel houdt.
Na een dag werken bij warm weer zul je het ’s avonds ongetwijfeld merken: zo’n dag gaat je niet in de koude kleren zitten. Je lichaam pompt extra bloed rond om de warmte af te voeren. Zeker in een bakkerij bij machines die veel warmte afgeven, valt dat niet altijd mee. Gerard Heerkens: ‘Om de koelmechanismen van je lichaam goed te laten functioneren, is het belangrijk dat er luchtstroming is. Als het helemaal windstil is, kan je huid namelijk niet afkoelen, doordat het vocht op je huid niet of nauwelijks verdampt. Daarnaast moet er een goede afvoer zijn van de warme lucht die in de bakkerij ontstaat.’
Vaak is er veel te bereiken door eens met een frisse blik te (laten) kijken naar de situatie in je bedrijf op het gebied van warmtebestrijding. ‘Als iets al jaren is zoals het is, zie je dingen niet meer. Je krijgt een blinde vlek voor zaken die van buitenaf gezien onlogisch zijn.’
Graadjes pikken
Hitte bestrijden gaat volgens het kaasschaafprincipe, tenzij je bereid bent om in een keer enorm te investeren in een groot aircosysteem, stelt Heerkens. ‘Dat is meestal niet realistisch. Door op verschillende plekken relatief kleine aanpassingen te doen, kun je elke keer een graadje winnen. Dat lijkt misschien minder effectief, maar een daling van 2 of 3 graden voel je wel. Denk maar aan je eigen woonkamer in de winter: als het 18 graden is, vind je het koud, 20 of 21 graden is aangenaam.’
Een belangrijke stap volgens Heerkens is om te meten wat er gebeurt. Met een datalogger is na te gaan hoe de temperatuur binnen de fabriek zich in relatie tot de buitentemperatuur gedurende een dag ontwikkelt. Heerkens wijst ook op een eenvoudig middel om te zien hoe de luchtstromen zich bewegen. ‘Door middel van de rook uit een rookpen zie je gelijk of de koele lucht een bepaalde werkplek überhaupt wel bereikt.’
Snelle resultaten
Heerkens adviseert om eerst eens goed te kijken waar en wanneer de zon precies binnenkomt. In verband met HACPP-eisen worden ramen afgeplakt met doorzichtige folie. ‘Ik adviseer altijd om op de zonzijden gebruik te maken van zonwerende folie. Daarmee houd je al een boel warmte tegen. Soms zijn er ook screens aangebracht aan de binnenzijde, maar door het type materiaal functioneren die als een oven. Die screens horen aan de buitenkant, dat scheelt ook zo weer een paar graden.’
Binnen is het belangrijk om te bekijken hoe warmte van bijvoorbeeld ovens en uitdampbanden zich verspreidt, en waar de koele lucht naartoe gaat. ‘Daarbij kun je gebruikmaken van het feit dat warme lucht opstijgt en koude lucht valt. Boven een oven kun je bijvoorbeeld door het plaatsen van schotten aan het plafond een soort kooi maken, waardoor de warmte niet wegloopt naar andere delen voordat het is afgezogen.’
Foto’s: NBC
Eenzelfde type oplossing kan een verschil maken op de plekken waar warme delen zoals bakplaten worden opgeslagen: ‘Een scheidingswand met afzuiging naar buiten is hier dikwijls een goedkope en effectieve oplossing.’
‘Bij aparte ruimtes is het belangrijk dat de warme ruimte een lichte onderdruk heeft, zodat de lucht vanuit de koele ruimte de warme ruimte in wordt gezogen en niet andersom. Zorg dus dat de afzuiging in die ruimte harder trekt dan die in de koele ruimte. Dit is eenvoudig te controleren, met behulp van een rookpen. Ga tussen de twee ruimtes staan en dan zie je gelijk waar de rooksliert naar toe gaat.’
Gerards top-3 voor relatief goedkope oplossingen
- zonwering voor de ramen (folie, screens, schermen);
- goede instelling van de kleppen van luchtinblaasunits. De luchtstroming kun je bepalen met behulp van een rookpen;
- gebruik maken van koeling door de buitenlucht in de nacht, als het bedrijf stilligt.
Veranderingen
Let ook goed op de hitte als werkplekken of omstandigheden veranderen, geeft Heerkens aan. ‘Ik kom het nog weleens tegen dat er jaren geleden een goed klimaatsysteem is geïnstalleerd, maar dat er inmiddels een grotere oven is gekomen of dat de werkplek is gewijzigd, waardoor een medewerker nu 5 meter verderop staat te werken. Vaak wordt vergeten om dan ook de capaciteit of de luchtstroom aan te passen. Ook dit kun je gemakkelijk controleren met zo’n rookpen.’
Een ander voorbeeld dat Heerkens nogal eens tegenkomt als gevolg van veranderingen in de tijd, is dat de inlaat van het ventilatiesysteem te weinig lucht binnenlaat. ‘Vroeger zat er vrij groot kippengaas tegen zo’n inlaat, om te voorkomen dat er vogels naar binnen kwamen. Met de huidige HACPP-eisen moeten die inlaatroosters veel fijnmaziger zijn, om ook stof en insecten tegen te houden. Dat betekent in de praktijk dat er zo’n 60 procent minder lucht naar binnen stroomt.’ In dat geval kan een grotere inlaatopening of extra inlaat hiervoor compenseren. Deze fijnmazige roosters verstoppen ook veel sneller, waardoor ze niet goed meer functioneren. ‘Juist in de zomer als er veel pollen in de lucht hangen, is het belangrijk die roosters regelmatig schoon te maken. Check ze elke week even. Dat kost niets!’
Taakroulatie
Om de blootstelling aan warmte te beperken, kan het ook nog prettig zijn om taken af te wisselen. Gerard waarschuwt daarbij wel voor het risico op warmteschokken: ‘Vaak wordt gedacht dat het goed is om na een uur af te koelen, maar als je net uit 32 graden komt en daarna in een ruimte van 21 graden gaat zitten, is de schok voor je lichaam veel te groot. Daar word je alleen maar ziek van! Pas dus op met grote temperatuurovergangen. Over het algemeen wordt geadviseerd om de verschillen niet groter dan 6 graden te maken.’
Tip
Ga je warmte aanpakken? Kijk dan eerst naar waar er winst te behalen valt, voordat je naar een installateur stapt. Zo’n onderzoek kun je eventueel door een externe adviseur laten doen. Heerkens: ‘Vaak zijn er aanpassingen mogelijk die helemaal geen dure installatie vergen, maar een installateur zal je niet adviseren om de ramen anders te beplakken of de roosters vaker schoon te maken.’
Factsheet ‘Gezond werken bij hitte’
Veilig en gezond in het bakkersbedrijf ontwikkelde een factsheet met nog meer tips en maatregelen om de warmte in bakkerijen te minimaliseren. Je kunt de factsheet downloaden vanaf www.veiligengezond.com en via de Arbocatalogus Bakkerijen: www.arbocatalogusbakkerijen.nl.
