artikel

Hoe explosieproof ben jij?

Mensenwerk 909

In iedere bakkerij is er door de aanwezigheid van meelstof mogelijk sprake van explosiegevaar. Om dit risico tot een minimum te beperken, zijn maatregelen nodig volgens de Atex-richtlijn. Met de vernieuwde Atex-handleiding voor de bakkerij en zoetwarenindustrie loop je in één keer alles na.

De Atex-handleiding helpt je om te voldoen aan de eisen die worden gesteld vanuit de wetgeving en daarmee om de veiligheid in het bedrijf te waarborgen. Koen Langenhuysen, van FijnWerk en vanuit FNV betrokken bij de nieuwe Atex-handleiding, zegt dat de vorige was verouderd: ‘Naast enkele kleine wijzigingen in de wetgeving, zijn ook nieuwe zienswijzen en goede praktijken op het gebied van explosieveiligheid opgenomen. Maar er is vooral een flinke slag gemaakt in de gebruikersvriendelijkheid van het document. Daarnaast is het vollediger geworden, door meerdere praktijksituaties toe te voegen, met name voor industriële bakkers en de zoetwarenindustrie.’

In de Atex-handleiding wordt onderscheid gemaakt tussen ambachtelijke en industriële bakkerijen en de zoetwarenindustrie. Voor ambachtelijke bakkerijen volstaat een risico-inventarisatie met een plan van aanpak voor eventuele aanpassingen die nog moeten worden gedaan.

Voor industriële bakkerijen (en ook voor heel grote ambachtelijke bakkerijen), spelen er andere en grotere risico’s. ‘Voor deze bakkerijen moet een Explosie Veiligheidsdocument worden opgesteld. Als je de Atex-handleiding helemaal doorloopt en de schema’s die erin zitten invult, heb je een kant-en-klaar document waarmee je voldoet aan de wettelijke verplichting.’ Atex is een verplicht onderdeel van de RI&E. Heeft u een inventarisatie die op de vorige handleiding is gebaseerd? Dan moet u deze updaten.

Atex-zone of niet?

Om een explosie te veroorzaken zijn er drie elementen nodig: een explosieve stof, zuurstof en een ontstekingsbron (vuur, een vonk). Bij Atex (afkorting van het Franse ATmospères EXplosibles) wordt er eerst gekeken of er een explosieve stof aanwezig is. Dit kunnen gassen, vloeistoffen of explosieve stoffen, zoals meelstof, zijn.

In een bakkerij is er altijd wel een explosieve stof aanwezig, maar niet overal in dermate hoge concentratie dat het een risico vormt.

Bij explosiegevaar draait eigenlijk alles om ‘zonering’. Het komt erop neer dat aan de hand van een inventarisatie moet worden gekeken of er in specifieke gebieden binnen het bedrijf, bijvoorbeeld rond de silo of de mengkuip, sprake is van een risicozone. Een zone kan hoog, gemiddeld, laag of helemaal geen explosiegevaar opleveren. Een Atex-zone betekent dus dat er sprake is van een risico. In deze zones mag er geen ontstekingsbron aanwezig zijn.

Hoe werkt het?

De Atex-handleiding is gratis beschikbaar via Veiligengezond.nl/atex. Bepaal eerst welke handleiding voor je van toepassing is. Je kunt de complete handleiding vervolgens op je computer downloaden en opslaan. Alle invulschema’s zijn dan digitaal in te vullen. Je kunt ook alleen de invulschema’s downloaden en digitaal invullen of de betreffende pagina printen en dan op papier invullen. Je doorloopt de volgende stappen:

  1. Loop de hele handleiding door. Als iets niet van toepassing is, ga dan naar het volgende onderdeel.
  2. Vul alle acties in die uit de schema’s volgen en verzamel die.
  3. Maak een plan van aanpak om de acties tot uitvoering te brengen.

Als je deze stappen doorloopt, heb je een volledig document waarmee je voldoet aan de eisen. Natuurlijk moeten de actiepunten dan nog wel worden uitgevoerd.

Schoon huishouden

Het liefste heb je uiteraard geen zones of zo min mogelijk zones in je bedrijf: dit betekent namelijk dat er geen explosiegevaar is, en dus ook dat er geen extra maatregelen nodig zijn. Langenhuysen: ‘In de nieuwe Atex-handleiding is er veel meer aandacht voor het voorkomen van Atex-risicozones. Door schoon huishouden, oftewel goed schoonmaken, kan het aantal Atex-zones worden beperkt, of kan een zone in een lagere risicoklasse komen. Dat is gunstig, want dan hoef je minder of misschien helemaal geen maatregelen te nemen.’

Piet van der Meijs, coördinator SHE bij Delicia en voorheen actief als Atex-deskundige, wijst daarbij speciaal op stoflagen in het bedrijf: ‘Er wordt nog weleens over het hoofd gezien dat een stoflaag van 0,1 mm ook tot een Atex-zone leidt. Als stelregel kun je er vanuit gaan dat dit het geval is als er een voetafdruk achterblijft als je loopt. Bij een explosie kan dat stof de lucht in worden geblazen en vervolgens een tweede explosie veroorzaken. Door dagelijks te stofzuigen is zo’n zone eenvoudig te voorkomen.’

In de praktijk

Loes Baas, van ambachtelijke Bakkerij Baas, heeft de Atex-handleiding ingevuld. ‘Ik heb de handleiding op mijn computer opgeslagen en ben vervolgens met mijn laptop de bakkerij in gelopen. Zo kon ik gelijk ter plaatse bekijken hoe de situatie is. Het valt echt heel erg mee; je gaat er zó doorheen. Ik was ongeveer een uur bezig met het invullen. Dan heb je een compleet overzicht en weet je precies wat je eventueel nog moet doen. De handleiding is zo geschreven dat je er gemakkelijk mee aan de slag kunt. Als je alles hebt ingevuld, voldoe je zo weer aan een stukje wetgeving.’

Maatregelen

Voor de zones die overblijven moeten maatregelen worden genomen. Die maatregelen zijn gericht op het voorkomen van een explosie door ervoor te zorgen dat er geen ontstekingsbron is. Van der Meijs: ‘Kijk goed waar het (meel)stof bij vrij komt en waar het stof vervolgens kan komen. Als je dat duidelijk in kaart hebt, kun je mogelijk maatregelen nemen om de verspreiding, en daarmee de zones, te verminderen. Dit kan bijvoorbeeld door afzuiging te installeren of een gesloten systeem te gebruiken. Dit kan ervoor zorgen dat andere zones om de installatie heen verkleinen.’

Baas: ‘Stuifarme strooibloem kan ook behoorlijk bijdragen aan het beperken van stof. Wij gebruiken het al langer en ik zie als ik bij andere bakkers kom het enorme verschil. Stuifarme strooibloem werkt dus niet alleen om grondstofallergie te voorkomen, maar ook om je Atex-zones te beperken.’

Van der Meijs: ‘Let op dat een maatregel niet altijd betekent dat er gelijk dure Atex-apparatuur en gereedschappen moeten worden aangeschaft. Soms kunnen ontstekingsbronnen ook gewoon buiten de zone worden geplaatst. Denk bijvoorbeeld aan een stopcontact. Een meter kan al betekenen dat iets buiten de Atex-zone is.’ Baas: ‘Ik kwam er tijdens het uitvoeren van de Atex-handleiding achter dat de stopcontacten en contactdozen niet zo dicht zijn als ik dacht, dus daar moest nog wel wat aan gebeuren. Maar het is ook vaak logisch nadenken, want waterdicht is ook stofdicht. Ik vervang de stopcontacten dus door waterdichte stopcontacten.’

Reageer op dit artikel