nieuws

‘Onderschat psychologie broodprijs niet

Nieuws

AMSTERDAM – Nog niet zo heel lang geleden slokte de broodprijs de helft van het inkomen op. Dat is gezakt tot minder dan één procent. Maar volgens historicus dr. Peter Scholliers mag de psychologie van de broodprijs niet onderschat worden.

‘Onderschat psychologie broodprijs niet

AMSTERDAM – Nog niet zo heel lang geleden slokte de broodprijs de helft van het inkomen op. Dat is gezakt tot minder dan één procent. Maar volgens historicus dr. Peter Scholliers mag de psychologie van de broodprijs niet onderschat worden.

Scholliers, hoogleraar aan de Vrije Universiteit van Brussel, doet al tien jaar onderzoek naar voedselprijzen door de eeuwen heen. ‘Je ziet inderdaad dat de voedselprijzen fors stijgen. Brood bij voorbeeld is de laatste drie jaar ruim 15 procent duurder geworden, terwijl de gemiddelde prijsstijging in die periode ruim 8 procent bedroeg. De olieprijzen stijgen, waardoor productie en transport duurder worden. Voorts zijn de Chinezen bezig hun groeiende welvaart om te zetten in een groeiende consumptie. Aan de andere kant bedragen de uitgaven voor brood nog niet één procent van ons huishoudbudget. Vijftig jaar geleden besteedde een gemiddeld gezin nog 5 procent van zijn budget aan brood. Tussen 1800 en 1950 konden de brooduitgaven oplopen tot wel 50 procent van het inkomen. Geen wonder dat er toen opstanden uitbraken als brood duurder werd. Nu merken we amper dat de broodprijs stijgt. Een ongeschoolde arbeider moest in 1850 drie uur werken voor een kilo brood. Vandaag de dag is dat enkele minuten. Tegenwoordig gooien we het ook gewoon weg als het een paar dagen oud is.’

Emotioneel

Dus vanwaar al die heisa? ‘Dat is het gewicht van het verleden,’ laat hij dagblad Trouw weten. ‘Brood heeft feitelijk weinig waarde, maar emotioneel speelt het nog steeds een rol van betekenis. Kijk eens naar de uitdrukkingen in de taal waarin brood voorkomt: ’Je dagelijks brood verdienen’, ’Brood op de plank hebben’, ’Droog brood eten’, ’Ergens geen brood in zien’, ’Zoete broodjes bakken’. Dat zijn allemaal uitdrukkingen die laten zien hoe groot het belang van brood is geweest in ons verleden. Brood refereert vaak aan geld. Het speelt in onze psyche nog een grote rol.’
 

Status
Scholliers verhaalt van zijn twee dochters die een moord doen voor vers gebakken brood. ‘Dat is voor jongeren echt heel belangrijk. Ik ken ook mensen die hier in Brussel aan de andere kant van de stad hun brood gaan halen omdat daar de lekkerste bakker zit. Kijk naar de VS. Die hebben een traditie van alleen fabrieksbrood. Daar is nu een aantal warme bakkers dat schatrijk wordt louter doordat ze vers, authentiek brood verkopen. Kijk naar de opkomende economieën in Oost-Azië. De consumenten daar zijn van huis uit geen broodeters, maar daar zie je nu dat brood eten – Frans stokbrood vooral – een aparte status geeft. Dat is natuurlijk nabootsgedrag van de elite, maar toch. Het zegt iets over de status van brood. Brood staat symbool voor alle voeding, eigenlijk voor alle consumptie.’

Broodoproeren
De voedselhistoricus wijst op de vele brood- en andere voedseloproeren die landen in rep en roer hebben gebracht. ‘De Franse revolutie is een bekende. In 1847 ontstonden er vanwege misoogsten in heel West-Europa broodopstanden. In 1917 kwam het in Amsterdam nog tot een fel aardappeloproer, waarbij dagenlang is gevochten. Het waren, zoals vaker gebeurde in dit soort gevallen, de vrouwen die in opstand kwamen. Er was door de Eerste Wereldoorlog geen aardappel meer te krijgen en de huismoeders vroegen zich af hoe ze de vele monden van hun grote gezinnen moesten vullen. Autoriteiten waren daar zeer beducht voor, omdat ze wisten dat dergelijke oproeren flink uit de hand konden lopen. De Russische revolutie begon in februari 1917 met een broodoproer in Petrograd. Als aanzet tot de val van het communisme in 1989 wordt altijd de vorming van de Poolse vakbond Solidariteit gezien. In werkelijkheid is het de oplopende prijs van aardappels – Pools volksvoedsel bij uitstek en ook de basis van wodka – die tot de vorming van Solidariteit leidde. In Mexico had je vorig jaar de tortillacrisis omdat de prijs van maïs behoorlijk steeg. Maïs blijkt ook als brandstof voor auto’s te kunnen dienen, dus de vraag gaat omhoog. Onlangs staakten arbeiders van de Fordfabrieken in Genk onder andere omdat ze gecompenseerd willen worden voor de gestegen voedselprijzen.’

Volgens Scholliers ervaren de werkenden stijgende voedselprijzen nu nog als een onrecht. ‘De afgelopen 15 jaar zijn de voedselprijzen alleen maar gedaald. Er is een hele generatie opgegroeid met het idee dat voeding gewoon goedkoop is. We geven in West-Europa 10 procent van ons budget uit aan de inkoop van voedsel. Nu de voedselprijzen gaan stijgen – en fors ook – zien we dat als onrecht. Meer geld uitgeven aan voeding wordt als onredelijk gezien. Vergelijk dat eens met de prijs van benzine. Die staat nu op een recordhoogte, maar men blijft rijden zonder morren. Als de prijs van zeg melk of aardappelen omhooggaat is dat groot nieuws, terwijl het eigenlijk heel banaal is. De Belgische krant De Morgen publiceert nu wekelijks een prijslijst van de belangrijkste voedingsproducten. Daaruit blijkt een stijgende lijn. Er wordt nogal wat stampij over gemaakt. Dat is opvallend. Ik voorzie geen volksopstanden, maar de psychologie van de broodprijs moet niet onderschat worden.’

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels