nieuws

Het effect van boter versus margarine op het menselijk lichaam

Dossiers 124

Is verzadigd vet nou wel of niet ongezond? En hoe zit het met onverzadigd vet uit zaadolie? Dus hoe zit het nou met boter versus margarine? Peter Voshol analyseert de materie.

Het effect van boter versus margarine op het menselijk lichaam
Een belangrijk aspect bij het risico op hart- en vaatziekten is de natuurlijke vorm van vetten. Foto: Shutterstock

Vetzuren blijven ingewikkeld, zeker in relatie tot onze gezondheid en met name hart- en vaatziekten. Toch worden er stellige meningen geventileerd worden door allerlei deskundigen.

Als je de laatste wetenschappelijke overzichtsliteratuur bekijkt waarin men naar consumptie van vetten in relatie tot zogenaamde harde uitkomstparameters als hart- en vaatziekten kijkt, zie je een misschien wel verrassende of opvallende conclusie. Wat blijkt: zowel verzadigde vetten als onverzadigde vetten zijn geen voorspellers van hart- en vaatziekten. De algemene conclusie is dat verzadigde vetten geen enkele verhoging geven voor het risico op hart- en vaatziekten. Maar verzadigde vetten verhogen toch het LDL-cholesterol, soms gerefereerd als ‘slechte cholesterol’, in ons bloed? Dat klopt, maar ze verhogen ook ons HDL, het ‘goede cholesterol’, en verlagen het totale vetgehalte (triglyceriden) in ons bloed.

Vermijden onnodig

Het blijkt dus dat de focus op enkel LDL-cholesterol een zeer slechte voorspeller is van het risico op hart- en vaatziekten. De netto-implicatie is dat verzadigde vetten (in hun natuurlijke vorm) neutraal zijn. Met andere woorden: ze verhogen het risico op hart- en vaatziekten niet en hoeven dus ook niet vermeden te worden.

Maar plantaardige (onverzadigde) vetten en linolzuur dan? Inderdaad blijkt dat linolzuurrijke oliën het cholesterol verlagen in ons bloed. Maar tegen de verwachting in leidt dit geheel niet tot een lagere kans op hart- en vaatziekten. Her-analyse van het hartdieet uit de jaren zeventig laat zien dat mensen met een grote afname aan cholesterol een hoger risico op overlijden als gevolg van een hartziekte hadden.

Als je het zo bekijkt, lijkt het er op dat er jarenlang een incompleet beeld geschetst is van de relatie tussen zowel verzadigde als onverzadigde vetten en het risico op hart- en vaatziekten. Eén ding waar wel duidelijkheid over bestaat, is dat de door de industrie geproduceerde transvetten (in Europa geharde of gedeeltelijk geharde vetten genoemd) zeer negatief zijn voor ons. Ze verhogen het risico op hart- en vaatziekten sterk.

Natuurlijke vorm

Dus om nou zomaar in het algemeen te roepen dat margarines (gemaakt uit plantaardige oliën met veel linolzuur en toegevoegd linolzuur) goed cq gunstig zijn om te gebruiken, is wat kort door de bocht. Een belangrijk aspect is ‘de natuurlijke vorm’ van de producten. In eerste instantie bevatten margarines relatief veel transvetten. Dit was inherent aan het toegepaste proces om vloeibare oliën om te toveren in een smeerbare en dus vaste ‘boter-lijkende’ substantie, een 19e-eeuws proces dat ontwikkeld was om ranzigheid te voorkomen voor de soldaten van Napoleon. Na de negatieve bevindingen over transvetten wordt er in Nederland een ander proces gebruikt, waardoor het transvetgehalte lager is dan 1%. Dit betekent dus niet dat margarines transvetvrij zijn!

Een soortgelijk proces wordt bijvoorbeeld ook gebruikt om plantaardige oliën om te vormen tot frituur’vet’. Hierbij ontstaan nog steeds kleine hoeveelheden transvetten, die op verpakkingen vermeld worden als geharde of gedeeltelijk geharde vetten.

Uit hun verband

Naast het ‘harden’ van vetten worden oliën ook nogal eens uit elkaar getrokken. Dus om een bepaalde toepassingsconsistentie te verkrijgen wordt maar een deel van de aanwezige vetten uit oliën gebruikt.

Hierdoor zijn gebruikte vetsubstanties erg uit hun ‘natuurlijk’ verband getrokken. De grote vraag is of dit nou werkelijk van toegevoegde waarde is voor ons lichaam en onze gezondheid. Boter is een onbewerkte vetstof en dat is een groot verschil met margarine. Mijn visie is: ga voor onbewerkt.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels